Onafhankelijk uitgezocht · Geen eigen webshop · Hoe we werken

De aluminium pan

Aluminium is licht en verdeelt de warmte goed. Of zo'n pan gezond is, hangt af van wat je erin kookt en welke laag erop zit.

Een oude steelpan met een grijze metalen binnenkant en een aluminium deksel, naast drie andere deksels op een wit tafelkleed

Een aluminium pan is bij normaal gebruik niet ongezond. Kaal aluminium kan wel een beetje oplossen in zure of zoute gerechten, dus die kook of bewaar je er beter niet in. De grotere vraag bij de meeste aluminium pannen is een andere: welke laag zit erop? Bijna alle aluminium koekenpannen hebben een anti-aanbaklaag, en dat is vaak PTFE, een PFAS.

In het kort Het RIVM vindt dat Nederlanders in totaal ruim onder de gezondheidskundige grens voor aluminium blijven. Het meeste aluminium komt uit gewoon eten. Kaal aluminium reageert met zuur en zout, dus geen tomatensaus, rabarber of zure haring in een onbehandelde aluminium pan. Een verband met alzheimer is nooit aangetoond. Heeft je aluminium pan een zwarte anti-aanbaklaag, dan is die laag het eigenlijke punt: vaak PTFE, en dus niet PFAS-vrij.

Is een aluminium pan ongezond?

Niet bij normaal gebruik. Het RIVM keek in 2020 naar alle bronnen van aluminium samen: voedsel, consumentenproducten en de bodem. De conclusie was dat de totale blootstelling ruim onder de gezondheidskundige grenswaarde ligt. Het meeste aluminium krijgen we binnen via gewoon eten, zoals graanproducten, groente, cacao en chocolade. Het lichaam scheidt het grootste deel weer uit.

De Europese voedselautoriteit EFSA heeft voor aluminium een toelaatbare wekelijkse inname vastgesteld van 1 milligram per kilo lichaamsgewicht. Het Duitse BfR wees er in 2017 op dat een deel van de bevolking die grens via gewone voeding al kan bereiken, en adviseert daarom om extra aluminium waar het kan te vermijden. Dat extra aluminium kan uit de keuken komen, maar alleen onder bepaalde omstandigheden. Die staan hieronder.

Zuur en zout in kaal aluminium

Aluminium heeft van nature een dun oxidelaagje dat het metaal beschermt. Zuur en zout tasten dat laagje aan, en dan lost er aluminium op in je eten. Het Voedingscentrum noemt in de Gezondgids van de Consumentenbond voorbeelden van gerechten die je niet in een aluminium pan, schaal of folie moet bereiden: vruchtensap, rabarber, tomatenpuree en zoute haring.

Hoeveel het kan zijn, liet het BfR zien met onbehandelde aluminium schalen uit grootkeukens. Daarin werden zuurkool, appelmoes en gezeefde tomaten warm gehouden. Alle monsters zaten ruim boven de afgiftegrens van 5 milligram per kilo die de Raad van Europa hanteert. Wie elke dag 200 gram zo'n zuur gerecht uit die schalen eet, krijgt volgens het BfR ongeveer 0,5 milligram aluminium per kilo lichaamsgewicht per week extra binnen. Dat is de helft van de EFSA-grens. Het advies van het BfR: gebruik onbehandeld aluminium niet om sterk zure of sterk zoute gerechten in te bereiden of te bewaren.

Voor thuis betekent dat: water koken, aardappelen of pasta in een kale aluminium pan is geen probleem. Een tomatensaus laten pruttelen of restjes in de pan laten staan in de koelkast doe je beter in een pan van RVS of emaille. Geanodiseerd aluminium heeft een dikkere, harde oxidelaag. Het BfR-advies gaat uitdrukkelijk over onbehandeld aluminium.

Aluminium en alzheimer

Het idee dat aluminium pannen alzheimer veroorzaken, duikt al decennia op. De Britse Alzheimer's Society schrijft dat er wel aanwijzingen zijn geweest, maar dat een oorzakelijk verband nooit is aangetoond. Hoe meer er bekend wordt over andere oorzaken, hoe onwaarschijnlijker een rol van aluminium wordt. Er is dus geen reden om je aluminium pannen om die reden weg te doen.

Welke laag zit er op je pan?

De meeste aluminium pannen in de winkel zijn geen kale pannen. Het zijn koekenpannen met een zwarte of grijze anti-aanbaklaag. Waarzitwatin.nl, de consumentensite van de Rijksoverheid, legt uit dat zo'n pan meestal van aluminium of RVS is, met een laag die voorkomt dat je eten het metaal raakt. Bij een heel laag kom je het aluminium dus niet tegen in je eten. De vraag is dan waar die laag van is.

  • Staat er PTFE of Teflon, dan is de laag een fluorpolymeer dat volgens de overheid tot de PFAS-groep behoort. Bij normaal gebruik geeft dat geen gezondheidsrisico, maar de pan is niet PFAS-vrij en kan slecht tegen oververhitting en krassen.
  • Staat er titanium, dan is het meestal PTFE met titaniumdioxide erin, dus ook niet PFAS-vrij. Meer daarover in onze gids over de titanium pan.
  • Staat er keramisch of sol-gel, dan is de laag zonder PFAS gemaakt. Hoe die laag zich houdt, lees je bij de keramische pan.

Staat er op de doos alleen "anti-aanbaklaag" of "PFOA-vrij", dan is de kans groot dat het PTFE is. PFOA-vrij betekent niet PFAS-vrij. Hoe je een verpakking leest, staat in pannenset zonder PFAS.

Is de laag van een aluminium pan beschadigd, dan komt je eten op die plekken wel tegen het aluminium aan. Dat is een extra reden om een gekraste pan te vervangen.

Aluminium pan op inductie

Aluminium is niet magnetisch, dus een pan van alleen aluminium werkt niet op inductie. Aluminium pannen die wel geschikt zijn voor inductie hebben een stalen plaat in of onder de bodem. Kijk naar het inductiesymbool op de pan of de doos. Dat aluminium de warmte snel en gelijkmatig verdeelt, is ook de reden dat het vaak als kern in meerlaagse RVS pannen zit, tussen twee lagen staal.

Aluminium pan schoonmaken

Een kale aluminium pan kan dof en grijs worden. Dat komt door het oxidelaagje op het metaal. Was de pan met warm water, afwasmiddel en een zachte spons, en droog hem daarna af. Volg voor de vaatwasser wat de fabrikant schrijft. Gebruik geen staalwol op een pan met een anti-aanbaklaag, want dan beschadig je de laag.

Wil je verkleuring weghalen met azijn of citroensap, spoel de pan daarna dan goed om en laat het zuur er niet in staan, om de reden die hierboven staat.

Veelgestelde vragen

Is een pan van gegoten aluminium gezond?

Gegoten aluminium is hetzelfde metaal, alleen in een mal gegoten in plaats van uit een plaat geperst. De pan wordt daardoor dikker en zwaarder, maar voor je gezondheid verandert er niets. Is de binnenkant kaal, kook er dan geen zure of zoute gerechten in. Zit er een laag op, kijk dan op de doos waar die laag van is.

Is geanodiseerd aluminium gezonder?

Geanodiseerd aluminium heeft een dikke, harde oxidelaag die minder snel aangetast wordt dan het dunne laagje op kaal aluminium. Het advies van het BfR om geen zure of zoute gerechten in aluminium te bereiden gaat uitdrukkelijk over onbehandeld aluminium. Heeft je geanodiseerde pan aan de binnenkant ook een anti-aanbaklaag, dan telt vooral wat die laag is.

Is een aluminium pan met keramische coating gezond?

Bij een hele keramische laag raakt je eten het aluminium niet. Een keramische of sol-gel laag is zonder PFAS gemaakt, dus zo'n pan is een goede keuze als je PTFE wilt vermijden. Het nadeel is dat keramische lagen sneller hun gladheid verliezen. Wat de Consumentenbond daarover vond, staat bij de keramische pan.

Geldt dit ook voor aluminiumfolie en bakjes?

Ja. Het Voedingscentrum raadt in de Gezondgids aan om zure en zoute producten, zoals tomatenpuree, rabarber en zoute haring, niet in aluminiumfolie of een aluminium schaal te bereiden of te bewaren. De metingen van het BfR gingen juist over aluminium schalen waarin zure gerechten warm werden gehouden. Wil je iets in de oven afdekken zonder folie, dan is bakpapier zonder PFAS een alternatief.

Wat we aanraden

Kook je veel met tomaat, wijn of zure groenten, of wil je geen PFAS in je keuken? Dan zijn dit de pannen waar wij naar zouden kijken. We testen zelf niet; dit zijn zoekopdrachten op bol, zodat je zelf de productinformatie kunt vergelijken.

Aluminium kern, RVS binnenkant

Meerlaagse RVS kookpan met deksel

De warmte verdeelt zich zoals bij aluminium, maar je eten raakt alleen RVS. Geschikt voor zure gerechten en voor inductie.

Bekijk op bol.com affiliatelink (opent in nieuw venster)

Voor stoven en saus

Geëmailleerde braadpan

Glas op gietijzer: tomaat en wijn kunnen er uren in sudderen. Kies een dikke bodem als je op inductie kookt.

Bekijk op bol.com affiliatelink (opent in nieuw venster)

Links naar bol zijn affiliatelinks: koop je via zo'n link, dan krijgen wij een kleine commissie. Jij betaalt hetzelfde. Hoe wij geld verdienen.

Bronnen

  • RIVM, "Totale blootstelling aan aluminium niet schadelijk voor gezondheid", 14 september 2020
  • Consumentenbond Gezondgids, "Hoe zit dat: gezondheid en aluminiumfolie", met het Voedingscentrum, 5 augustus 2021
  • Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR), persbericht over de afgifte van aluminium uit onbehandelde menuschalen, 29 mei 2017
  • Rijksoverheid, waarzitwatin.nl, "Pannen met een anti-aanbaklaag", gelezen op 5 oktober 2026
  • Alzheimer's Society, "Aluminium and Alzheimer's disease", gelezen op 5 oktober 2026

Zie je iets dat niet klopt? Laat het ons weten, dan passen we het aan.

Reacties

Reageer of stel een vraag

Reacties verschijnen na controle. We tonen alleen je naam en je reactie. Zie privacy.